07-01-2024
5 minut

2024: postaw na świadomą uwagę

Na przełomie 2022 i 2023 roku jednym z najważniejszych wydarzeń było pojawienie się w sieci możliwości korzystania z Chata GPT. Tym samym, pierwsze rozwiązania pierwotnej jeszcze formy sztucznej inteligencji trafiły pod strzechy. Choć z jednej strony miały one pomóc nam w syntezie informacji i danych, których ilość przekracza dziś zdolności absorpcji, to równocześnie okazało się, że generują one olbrzymie ilości nowych treści. Tym samym walka o naszą uwagę wkroczyła w nowy etap.

W 1971, późniejszy laureat Nagrody Nobla – ekonomista, ale także informatyk, socjolog i psycholog – Herbert Simon, jako pierwszy zdefiniował dość intuicyjny związek pomiędzy ciągle wzrastającą ilością informacji, a ograniczonym zasobem naszej uwagi. Swe obserwacje skonkludował stwierdzeniem, że potrzebujemy umiejętności efektywnej alokacji naszej uwagi między źródłami informacji. Jego idee zostały następnie rozwinięte w tak zwaną koncepcję EKONOMII UWAGI. Jednym z ważnych współtwórców tej koncepcji był M. H. Goldhaber, który stwierdził, że ze względu na rzadkość uwagi w stosunku do ilości dostępnej informacji obserwujemy proces jej monetyzacji – zaczyna ona podważać rolę pieniądza i sama zaczyna odgrywać rolę waluty, jednostki wymiany.

Stąd już prosta droga do tego, by nasza uwaga stała się przedmiotem zażartej walki. Dziś o naszą uwagę konkurują tysiące firm technologicznych, media, reklamodawcy, a nawet indywidualni twórcy treści (np. vlogerzy czy blogerzy). To nasza uwaga napędza ich modele biznesowe oparte na reklamie. Więcej uwagi oznacza więcej odsłon danej reklamy, a to z kolei przekłada się na większe przychody z reklam. Dlatego też różnego rodzaju serwisy są zaprojektowane w taki sposób, aby maksymalizować zaangażowanie użytkowników.

Coraz więcej badań wskazuje na to, że taka praktyka odbywa się coraz częściej kosztem jakości spędzanego czasu – oglądamy/słuchamy coraz więcej coraz bardziej spłyconych, stabloidyzowanych treści. W pogoni za kliknięciami i lajkami, treści często stają się bardziej sensacyjne i uproszczone. Koncentrują się przy tym na kwestiach, na które nasza gadzia – najbardziej pierwotna – część mózgu jest szczególnie wyczulona, w więc na różnego rodzaju lękach. To w przypadku tego typu informacji łatwo jest wywołać poruszenie i emocje, w efekcie powstaje swego rodzaju mechanizm uzależnienia, potrzeby odczuwania określonych bodźców.

Nie trudno się domyślić, że w tej sytuacji ekonomia uwagi ma swoje mroczne strony. Badania pokazują – zainteresowanych odsyłam do świetnej książki J.Hari, „Złodzieje – co okrada nas z uwagi” – że nadmierna konkurencja o uwagę prowadzi dziś do wielu negatywnych skutków. Zmniejsza naszą zdolność do koncentracji, ogranicza kreatywność, ogranicza zdolność odczuwania niektórych emocji i uczuć, prowadzi do zaburzeń relacji interpersonalnych, a w konsekwencji coraz powszechniejszych problemów ze zdrowiem psychicznym. Ludzie są bombardowani bodźcami, które przekraczają ich zdolność skutecznego zarządzania nimi i ochrony, co prowadzi do przeładowania i stresu. Powszechnie zanika dziś zdolność do głębokiego skupienia, która jest kluczowa dla naszego ogólnego dobrostanu.

Tę część można podsumować stwierdzeniem, że jako ludzie funkcjonujemy dziś w UKŁADZIE, w którym dzięki naszej uwadze generujemy wielkim koncernom olbrzymie zyski, sami otrzymując w zamian iluzję „bycia na bieżąco” oraz coraz większą sieczkę z naszego mózgu i rosnący poziom uzależnienia. Nie wygląda to bynajmniej jak równy i zdrowy układ. Dlatego też, przy okazji nowego roku, warto pomyśleć o stworzeniu bardziej równoprawnego układu. Jak go osiągnąć? Najlepiej zacząć na poziomie indywidualnym. Warto przywrócić choć częściową kontrolę nad korzystaniem z urządzeń technologicznych. Sami sobie musimy zdefiniować granice czasu spędzanego na i przy urządzeniach elektronicznych oraz w mediach społecznościowych. Wykasować niektóre serwisy, subskrypcje i aplikacje. Regularnie – np. 1 dzień w tygodniu – praktykować „cyfrowy detoks”. Warto też postawić na uważność i medytację, jako formy trening mózgu do lepszego skupienia i odporności na  rozpraszanie.

Na poziomie społecznym niezmiernie ważne jest edukowanie społeczeństwa na temat wpływu technologii na naszą uwagę i nasze zdrowie. Promowanie zdrowych nawyków cyfrowych, zarówno w szkołach, jak i na poziomie ogólnospołecznym. W ślad za tym powinno iść promowanie sprzyjającego utrzymaniu koncentracji i skupienia stylu życia i pracy. To najlepsze formy wydawania publicznych środków na profilaktykę zdrowia psychicznego.

Oczywiście nowych rozwiązań potrzeba także w odniesieniu do drugiej strony, tych którzy walczą o naszą uwagę. Potrzebne są chociażby egzekwowalne regulacje prawne, które ograniczą możliwości wykorzystania technologii do inwigilowania, profilowania i uzależniania.

Niech 2024 rok będzie dla nas wszystkich rokiem bardziej świadomego kierowania naszej uwagi. Zwróćmy ją w większym stopniu na to, co nas wzmacnia, odwróćmy od tego co nas osłabia. W świecie sztucznej inteligencji, przyszłość naszej cywilizacji zależeć będzie o tego, na ile będziemy potrafili zadbać o naszą własną, LUDZKĄ INTELIGENCJĘ I KREATYWNOŚĆ.

 

Opublikowany: Parkiet, 02.01.2024 r.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *