Euro a łapanie pcheł
 Oceń wpis
   

Gdy tylko sytuacja w strefie euro nieco się uspokoiła, na nowo zaczęły rozbrzmiewać głosy nawołujące do szybkiego przyjęcia wspólnej waluty. Ostatnio przyłączyli się do nich także niektórzy politycy, stwierdzając przy okazji, że na decyzję o wejściu lub nie do strefy euro mamy zaledwie kilka miesięcy. Za pośpiechem w sprawie euro miałaby przemawiać mieszanka argumentów, w tym m.in. przekonanie, że kryzys strefy euro właśnie się kończy (powróci do niej stabilizacja i wzrost), a sama strefa oznacza dla Polski wspierające rozwój niskie stopy procentowe, brak kosztów transakcyjnych i ograniczenie ryzyka kursowego. Najważniejszym jednak argumentem ma być ten o charakterze politycznym – chęć pozostania w głównym nurcie europejskim. Ten pośpiech i próba kształtowania pozytywnego obrazu strefy euro wydają się zupełnie nieuzasadnione. A już stawianie na pierwszym miejscu argumentów o charakterze politycznym, to jawne powtarzanie błędów przeżywających dziś głęboki kryzys krajów Południa.

Problemy nie zostały rozwiązane
Jeśli chcemy przystąpić do strefy euro, to warto postawić pytanie, do czego tak naprawdę mielibyśmy przystępować. Jest to o tyle zasadne, że strefa to projekt w przebudowie i bardziej istotne od tego jak wygląda ona dziś jest to, jak wyglądać będzie za kilka lat. Optymiści zakładają, że przebudowa wzmocni strefę i powstanie stabilny twór. Można mieć jednak co do tego poważne wątpliwości. Przyszły kształt strefy będzie zdeterminowany przez tzw.: i) unię gospodarczą i fiskalną oraz ii) unię bankową. Biorąc pod uwagę to, jak przebiega proces ich formowania należy oczekiwać powstania zcentralizowanego, wysoce nieefektywnego mechanizmu kontroli nad sytuacją fiskalną i polityką gospodarczą poszczególnych krajów strefy. Będzie on prowadził do licznych, otwartych konfliktów i sporów. Dojdzie do nich, gdy tylko odpowiedzialność za sektor bankowy zostanie przeniesiona z poziomu narodowego na poziom wspólnotowy. Wówczas bowiem znacząco wzrośnie siła przetargowa krajów Południa, którym dużo łatwiej będzie „szantażować” pozostałych członków strefy (głównie Niemcy) ogłoszeniem niewypłacalności (niewypłacalność uderza w największym stopniu w lokalne systemy bankowe; przy wspólnej za nie odpowiedzialności będzie to problem strefy a nie danego kraju). Przy nieefektywnych mechanizmach i rosnącej presji na budżety ze strony demografii (starzenie się społeczeństw) strefa euro skazana będzie na dalszy wzrost długu publicznego. Z dużym prawdopodobieństwem pod koniec dekady będzie on stanowił 130-140% PKB, wobec nieco ponad 90% obecnie.

To jednak nie wszystko, centralizacja zarządzania strefą będzie także prowadzić do narastania presji na konwergencję rozwiązań podatkowych i tych w sferze polityki socjalnej (świadczenia socjalne, wiek emerytalny itd.). Z kolei w sferze finansowej trudno uwierzyć, że powstanie scentralizowanego nadzoru okaże się skutecznym sposobem uzdrowienia sektora bankowego. Kontrolowanie wielu, często złożonych instytucji będzie zadaniem niezmiernie trudnym. W tej sytuacji można oczekiwać, że dla uniknięcia problemów ze strony tego sektora i budowania własnej wiarygodności europejski nadzór będzie nadmiernie restrykcyjny. Równocześnie wysokie potrzeby finansowe sektora publicznego sprawią, że powszechną praktyką stanie się tzw. represja finansowa - różne formy oddziaływania na banki, by te kupowały papiery wartościowe rządów, kosztem finansowania sektora prywatnego.

Na skutek tych nieefektywności na poziomie makro strefę euro charakteryzował będzie niski wzrost gospodarczy, przy którym także redukcja prywatnego długu będzie trudna, tak samo jak trudno będzie o znaczącą poprawę na rynku pracy. Ograniczony popyt będzie zniechęcał do inwestowania w strefie (kapitał będzie płynął za granicę), a EBC w swej polityce pozostanie zakładnikiem sytuacji w zakresie długu. Przy możliwych poważnych problemach gospodarczych Francji - ważnego filaru obecnego mechanizmu wsparcia krajów Południa (ESM) - znacząco wzrosnąć może rola banku centralnego w finansowaniu długu publicznego strefy, zwiększając tym samym średnioterminowe ryzyko inflacji.

Trwała niemoc
Oczywiście opisany powyżej scenariusz dla strefy euro nie oznacza, że nie będzie ona w stanie funkcjonować. Przyjęte rozwiązania mogą zapewnić jej przetrwanie (choć wcale nie jest to pewne), nie będzie to jednak region stabilnego wzrostu. Będzie to raczej obszar licznych napięć, związanej z tym niepewności oraz ciągłego dokładania się do tych czy innych bankrutów. Ci, którzy mieli okazję zakumulować bogactwo w przeszłości, będą się w takiej strefie jakoś odnajdywać. W znacznie trudniejszej sytuacji będą jednak ci na dorobku. Z jednej strony odnosi się to do pokolenia młodych mieszkańców strefy, z drugiej do uboższych jej regionów (w tym Polski, po jej ewentualnym przystąpieniu). Ci pierwsi doświadczać będą problemów ze znalezieniem pracy, a jeśli już ją znajdą obciążeni zostaną ciężarem spłaty długu wcześniejszych pokoleń (podatki będą wysokie). Podobnie ci drudzy, obciążeni zostaną nadmiernymi z punktu widzenia ich poziomu rozwoju kosztami, duża część z tych pieniędzy będzie marnotrawiona w ramach finansowania niewypłacalnych członków strefy. Równocześnie potrzebująca – by się rozwijać - elastyczności gospodarka obłożona zostanie dodatkowym gorsetem ograniczeń wynikających z centralizacji zarządzania strefą.

Znajdą się z pewnością tacy, którzy stwierdzą, że przedstawiony powyżej obraz jest nadmiernie pesymistyczny, że Europa Zachodnia będzie w stanie pozytywnie się zmienić. Trudno w to jednak uwierzyć biorąc pod uwagę jej dotychczasową niemoc. Przespana w dużej mierze rewolucja technologiczna lat 90-tych (czego konsekwencją był znaczny wzrost luki produktywności wobec USA), pozostająca na papierze Strategia Lizbońska, czy katastrofalna konstrukcja „strefy euro”, to tylko niektóre przykłady nieudolności z ostatnich lat. Dlaczego tym razem miałoby być inaczej? Dlaczego, skoro za tzw. „zmianami” stoją – jak wówczas tak i teraz – nieudolna biurokracja i różnego rodzaju lobby. Żadna z tych grup – chroniących przede wszystkim własne, krótkoterminowe interesy - nie jest tak naprawdę zainteresowana dokonaniem faktycznych, głębokich przemian.

Gospodarka nie gotowa na euro
O ekonomicznych konsekwencjach wstępowania do jednolitego obszaru walutowego w przypadku Polski można pisać opasłe tomy. W tym miejscu skoncentruję się jedynie na dwóch wybranych kwestiach. Pierwsza dotyczy sposobu konkurowania polskiej gospodarki, konkurowania w oparciu o koszty. W takim przypadku rola kursu walutowego jako narzędzia przywracania konkurencyjności jest szczególnie istotna. Tymczasem wejście do strefy wystawia nas na ryzyko gwałtownych zmian konkurencyjności zarówno o charakterze wewnętrznym (asymetryczny wzrost krajowych kosztów wytwarzania) jak i zewnętrznym (spadek kosztów wytwarzania w naszym bezpośrednim otoczeniu). Jeśli chodzi o czynniki wewnętrzne, to kluczowe wydają się przyszłe zmiany cen energii i usług (sektor eksportowy będzie raczej pilnował swoich własnych kosztów), stanowiących ważny wkład w końcowe koszty towarów eksportowych. Relatywnego wzrostu cen energii można oczekiwać chociażby w związku z rosnącymi kosztami emisji CO2 (Polska ma trzecią w UE emisyjność CO2 na jednostkę PKB), czy też planowanymi olbrzymimi inwestycjami w energetyce, których koszty z pewnością przerzucone zostaną na klientów. Jeśli chodzi o usługi, to przykład Południa pokazuje, jak łatwo po wejściu do strefy doprowadzić do wzrostu płac i cen w tym obszarze. Również zmiany konkurencyjności zachodzące na zewnątrz naszego kraju, mogą mieć bardzo negatywne konsekwencje. Znów można się tu odwołać do przykładu Południa. Doświadczyło ono negatywnego szoku utraty konkurencyjności związanego z rozszerzeniem UE i redukcją kosztów wytwarzania w przemyśle niemieckim.

Druga istotna kwestia odnosi się do poziomu stóp procentowych. Zwolennicy wejścia do strefy przedstawiają niskie stopy jako jedną z głównych korzyści przyjęcia wspólnej waluty. Mają one stymulować wzrost, obniżyć koszty obsługi długu itd. Takie poglądy pomijają jednak bardzo istotny fakt, że poziom stóp procentowych w gospodarce nie jest przypadkowy. Wyrażając cenę pieniądza stopy odzwierciedlają wiele istotnych procesów. Wejście do strefy euro i tym samym zaadoptowanie tamtejszych stóp, to nic innego jak manipulowanie tym ważnym parametrem gospodarczym i takie manipulacje nigdy nie kończą się dobrze. Skoro różnice w poziomie stóp pomiędzy Polską a strefą są duże, to oznacza to, że tamtejszy poziom jest niewłaściwy z punktu widzenia potrzeb naszej gospodarki. Dla przykładu, już dziś skłonność gospodarstw do oszczędzania jest dramatycznie niska (stopa oszczędności wynosi 0%), co powoduje, że aby inwestować musimy zadłużać się za granicą (dług zagraniczny wzrósł w ostatnich 10 latach o 30 p.p., do 65% PKB). Silnie ujemne realne stopy procentowe (takie by one były po wejściu do strefy euro) problem niskich oszczędności mocno by potęgowały, stymulując z drugiej strony jeszcze szybsze procesy zadłużania się.

Polityka a euro
Pozostaje jeszcze jeden, często podnoszony argument, że pośpiech we wchodzeniu do strefy euro jest motywowany czynnikami politycznymi, chęcią oddziaływania na procesy zachodzące w strefie, a tym samym w całej Europie. W kontekście tego argumentu warto przytoczyć tylko jeden fakt: strefa euro powstała w 2002 r. w takim a nie innym kształcie z powodów politycznych. Stało się tak ponieważ kraje Południa chciały – tak jak my dziś – być w „głównym nurcie” integracji. I dziś rzeczywiście są, nie tylko w głównym nurcie, ale także na czołówkach gazet. Tyle tylko, że chyba nikt im tego specjalnie nie zazdrości.

W kontekście argumentów politycznych warto jeszcze zwrócić uwagę, że wstąpienie do strefy euro to bardzo atrakcyjna opcja dla polityków. Po pierwsze dlatego, że w krótkim czasie może stymulować wzrost gospodarczy w naszym kraju - wzrost związany z rosnącym zadłużeniem zagranicznym (skutki niewłaściwego przygotowania zaczęłyby się ujawniać dopiero z czasem). Po drugie politycy bardzo chętnie potraktowaliby wejście do strefy jako substytut niezbędnych w naszym kraju reform. Łatwo bowiem zbudować argumentację, że to samo przyjęcie euro wymusi pożądane zmiany. W rzeczywistości liczne przykłady obecnych już członków strefy pokazują, że taka wiara okazuje się z złudna – unia walutowa nie rozwiązuje problemów jej członków, ale je w pełni obnaża.

Kluczowe reformy
Jak mówi mądre powiedzenie „śpieszyć się należy jedynie przy łapaniu pcheł”, a już najmniej tego pośpiechu nam potrzeba w kwestii tak istotnej jak wejście do strefy euro. Potrzebujemy właściwego określenia priorytetów; najpierw reformy, które pozwolą stworzyć zdrową, nowoczesną i trwale konkurencyjną gospodarkę, a dopiero jak to się uda to decyzja o przyjęciu euro.

O jakie reformy chodzi? Musimy ograniczyć znaczenie kursu walutowego w naszej gospodarce i doprowadzić do naturalnej konwergencji stóp procentowych. Aby to osiągnąć niezbędne są: i) przekształcenie sektora eksportowego w kierunku większej konkurencji w oparciu o czynniki poza-cenowe (kluczem jest tu innowacyjność), ii) zliberalizowanie i stworzenie silnie konkurencyjnego sektora usług, iii) głęboka reforma administracji publicznej, prowadząca do ograniczenia kosztów (mierzonych w pieniądzu i czasie) jakie ta administracja - poprzez swoje procedury i koszty jej utrzymania - nakłada na gospodarkę, iv) stworzenie wysoce efektywnego, zapewniającego stabilny dostęp i niskie ceny, sektora energetycznego.

Biorąc pod uwagę punkt wyjścia są to zadania na lata. Poziom innowacyjności polskiej gospodarki jest dramatycznie niski; badania UE pozycjonują nas na jednym z ostatnich miejsc w Europie. Tuż przed nami w tym rankingu są przeżywające problemy kraje Południa, co tylko potwierdza, że jednolita waluta jest szczególnie ryzykowana dla mało innowacyjnych gospodarek. Również dotychczasowe wysiłki w zakresie liberalizacji usług są wysoce niewystarczające, głównie ze względu na „miękkość” polityków ulegających presji różnego rodzaju lobby. O tym by przekonać się jak słabo w polskich warunkach wygląda perspektywa poprawy produktywności i efektywności sektora publicznego wystarczy zapoznać się z raportami na temat postępów (ich braku) w informatyzacji administracji oraz ze statystykami rosnącego w niej zatrudnienia. W kontekście energii nie możemy mieć najdroższych w Europie źródeł podstawowych paliw (ropa, gaz), a w sektorze energii elektrycznej nie można dopuścić do tego, aby działający w tym sektorze oligopol prowadził do nadmiernie wysokich cen.
 

Opublikowane: Rzeczpospolita, 09.01.2013

Komentarze (9)
2013 – kto będzie mógł... Oszczędnością i pracą ludzie się...

Komentarze

2013-01-27 18:39:14 | *.*.*.* | lokaty ranking
Re: Euro a łapanie pcheł [0]
Ja jestem jak najbardziej za szybkim wprowadzeniem euro. Zwiększy to atrakcyjność
naszego kraju dla potencjalnych inwestorów. To otworzy nowe miejsca pracy, napędzi
konsumpcję. Popatrzmy zresztą na Słowację - nasi sąsiedzi na wprowadzeniu euro
skorzystali i stali się właśnie krajem, który jest częściej postrzeganym przez
inwestorów jako ten atrakcyjny niż Polska. skomentuj
2013-01-24 21:37:21 | *.*.*.* | emissions trading
Re: Euro a łapanie pcheł [0]
W Niemczech coś często ostatnio bywają ujemne ceny energii. Ktoś domyśla się gdzie
jest taniej produkować...? skomentuj
2013-01-19 10:38:25 | *.*.*.* | porownaniekredytowhipotecznych
Re: Euro a łapanie pcheł [1]
Na szczęście poziom innowacyjności Polaków jest wielokrotnie wyższy niż poziom
innowacyjności Polski.

Nawet dla Rolls Royce Polacy pracują i wymyślają nowe ciekawe rzeczy. Wolałbym aby
pisać, że poziom Innowacyjności klasy Politycznej jest żenujący. skomentuj
2013-02-19 13:27:59 | *.*.*.* | Forum kredytowe
W ciągu najblizszych lat polska nie ma szans na euro. skomentuj
2013-01-17 22:59:13 | *.*.*.* | d`Annunzio
Re: Euro a łapanie pcheł [0]
Bardzo interesujący tekst. Chylę czoła. skomentuj
2013-01-16 23:02:37 | *.*.*.* | Doradztwo gospodarcze
Doradztwo gospodarcze [3]
Lepiej będzie jak pozostaniemy przy złotówkach. skomentuj
2013-03-13 20:43:43 | *.*.*.* | lokata - bankowa
Przy obecnych problemach gospodarczych wspólnoty uważam, że nasz rząd powinien
wyhamować z pchaniem się w strefę euro, ponieważ zdecydowanie nie jesteśmy i w
ciągu najbliższych lat raczej nie będziemy gotowi na przyjęcie wspólnej waluty. skomentuj
2013-02-17 18:43:33 | *.*.*.* | najlepsze lokaty
Zgadzam się z tym, póki co euro może nam tylko zaszkodzić. Niech europa najpierw
upora się z problemami na południu, wtedy ewentualnie siądziemy do rozmów. skomentuj
2013-05-16 22:09:43 | *.*.*.* | odzież dla psów
Ja tam jestem aby złotówka pozostała nadal. Już kilka krajów po wprowadzeniu
nowej waluty chciała powrócić do starej... Coś w tym pewnie jest... skomentuj


   

Najnowsze wpisy
2017-11-26 14:48 Optymizm Komisji
2017-11-15 20:40 Co po obecnym boomie?
2017-11-03 10:57 Kto będzie finansował (duże) firmy?
2017-10-22 16:03 Spokój na powierzchni oceanu
2017-10-14 09:15 MMŚP - motor napędowy gospodarki?
Najnowsze komentarze
2017-11-16 03:28
piotr janiszewski1:
Co po obecnym boomie?
CO...!!??? Kierunek ex ante pokazuje od wielu miesięcy SWIG80...!!!
2017-11-07 15:46
angling:
Kto będzie finansował (duże) firmy?
Crowdfunding też odpada w Polsce po ostatnim "incydencie" z Secret Service.
2017-11-05 08:29
artysta:
Kto będzie finansował (duże) firmy?
Najlepszy jest kredyt kupiecki.
O mnie
Andrzej Halesiak
Komentator polskiej rzeczywistości. Więcej na: linkedin: https://pl.linkedin.com/in/andrzej-halesiak-0b9363 Twitter: @AndrzejHalesiak